Društvo Vesti Zrenjanin

PROZOR U PROŠLOST: Nestali spomenici sa glavnog trga

spomenici u velikom bečkereku
Spomenik Kiš Erneu

Spomenici su umetnički oblikovani objekti podignuti u čast znamenitih ličnosti ili značajnih i važnih događaja. Kao svedočanstva proteklih vremena, spomenici su zaštićena kulturna dobra koja se moraju čuvati i štiti. Bez obzira na države, vreme i epohe u kojima su nastajali.

 

U našem gradu, sve se dogodilo suprotno od ovog pravila. Jedna država ih je gradila, novoustanovljena država ih uklanjala i postavljala nove spomenike kao simbole svoje vlasti.

 

O tome svedoče sledeći podaci.

 

Sve do 1902. godine glavni gradski trg u Velikom Bečkereku nije, prema našim saznanjima, imao spomenik. Tek te, 1902. godine, odlučeno je da se podigne velelepni spomenik, ispred županijske palate, Kiš Erneu. Kiš Erne je bio general i predvodnik mađarske pobune 1848/1849. godine protiv carskog apsolutizma Austrije.

 

Nakon gušenja Mađarske pobune 1849. godine zatočenog generala austrijske vlasti su, sa još desetak vođa pobune, streljali u Aradu (Rumunija) 6. oktobra 1849. godine. Kao velikomučeniku, streljanom zbog težnje i želje za samostalnošću i slobodi Mađara od austrijskog carstva, ondašnje gradske i županijske vlasti su podigle spomenik generalu Kiš Erneu.

 

U ovoj, kako se smatra u istorijskoj nauci, nedovršenoj revoluciji 1848 – 1849. godine, Srbi su se borili na strani Austrije. Stoga je na ovim prostorima dolazilo do velikih sukoba srpske vojske kao saveznika Austrije, i mađarske vojske, koju je general Kiš u tim borbama predvodio.

 

Zbog toga je Kiš Erne za mađarski živalj bio heroj i simbol borca za slobodu. A kod srpskog življa na ovim prostorima on je smatran za neprijatelja.

 

Spomenici nisu dugo trajali

 

Kako je 1918. godine stvorena nova država, Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, novoformirane gradske i županijske vlasti u Velikom Bečkereku su 1920. godine uklonile spomenik Kiš Erneu.

 

Tako je ovaj spomenik bio na glavnom gradskom trgu svega 18 godina.

 

Nova država i nove vlasti imale su svoje heroje i idole. To je za većinski srpski živalj u Velikom Bečkereku bio kralj Petar Prvi Karađorđević, već ovenčan slavom vojskovođe, velikog vladara i borca. Ovaj kralj je od malene i siromašne Srbije stvorio uglednu samostalnu državu.

 

Za samo šest godina, 1926. godine, postavljen je impozantni spomenik omiljenom srpskom kralju Petru Prvom Oslobodiocu, koji je dominirao glavnim gradskim trgom u Velikom Bečkereku. Spomenik je bio autorsko delo hrvatskog vajara Rudolfa Valdeca. Ovaj velelepni spomenik bio je i najčešći motiv na razglednicama našeg grada.

 

Nažalost, ni ovo velelepno umetničko delo nije u našem gradu imalo dug vek. Odmah nakon ulaska okupacionih snaga u grad, 1941. godine, spomenik je uklonjen sa glavnog gradskog trga. Njegovo trajanje bilo je još kraće od spomenika Kiš Ernea, svega 15 godina.

 

Nastavak sledeće subote

 

Za portal zrenjaninski.com piše istoričarka Nada Boroš

 

Podeli članak
bomist stovarište zrenjanin
sinovoz
FAM