Društvo YSLAJDER

PROZOR U PROŠLOST: POVELJA MARIJE TEREZIJE VELIKOM BEČKEREKU

Pazarni dan na glavnom gradskom trgu

Vladari austrijskog carstva su uz pomoć pisanih isprava, uređivali administrativne, privredne i finansijske prilike u carevini i tako davali potporu razvoju oblastima, gradovima i opštinama.

 

povelja marije terezije
Jedna od privilegija dodeljena gradu

 

 

U tom cilju, carica Marija Terezija je opštini Veliki Bečkerek 6. juna 1769. godine dodelila privilegiju kojom opštinu Veliki Bečkerek uzdiže na nivo trgovišta. Povelja je imala 15 tačaka, i njome se uredio i regulisao čitav društveni i ekonomski život našeg grada.

 

Između ostalih tačaka u povelji je naznačeno “ Priznajemo javno ovim pismom i objavljujemo svakome da opštinu mesta Veliki Bečkerek u našoj Tamiškoj županiji najmilostivije za sada uzdižemo na  stepen trgovišta. “

 

Privilegija u daljem tekstu određuje da su stanovnici Velikog Bečkereka slobodni ljudi i da imaju pravo izbora svog sudije i osam savetnika. Međutim, stanovnike Velikog Bečkereka, iako su slobodni, privilegija razvrstava na dve klase, i to klasu građana koju čine zanatlije i trgovci i klasu sustanovnika koju čine zemljoradnici, vinogradari i nadničari. U njoj je naglašeno da se očekuje brži razvoj zanatstva i trgovine, što će usloviti dodelu nove privilegije za status grada.

 

Bečkerečani u glavnoj ulici

Ovom ispravom Marije Terezije, Bečkerek je dobio svoj zvanični pečat sa slikom Uspenja presvete bogorodice, koji je i danas pečat našeg grada. Uspenje je određeno za pečat zbog toga što je u gradu  23. godine pre donošenja ove isprave, 1746. bila izgrađena srpska pravoslavna crkva u Svetosavskoj ulici,  posvećena Uspenju presvete bogorodice. Na taj način uvaženo je većinsko, srpsko stanovništvo grada.

Kao i uvek, i u ovoj ispravi, država je obezbedila sigurna sredstva za sebe,  pa je odredila dažbine i kontribucije koje je grad bio u obavezi da isplaćuje državnoj kasi.

I pored boljitka koje je ova isprava donela, Bečkerek je težio novim privilegijama, naročito nakon odluke Marije Terezije 1779. godine da Temišvarski Banat, pripoji Torontalskoj županiji. U strahu od samovolje mađarskog plemstva i županijske vlasti bečkerečani su o trošku srpskog  i nemačkog stanovništv dva puta 1779. i 1781., slali izaslanike u Beč, da izdejstvuju privilegije slobodnog kraljevskog grada. Na taj način bi  se oslobodili  županijske vlasti, jer su slobodni kraljevski gradovi bili  pod direktnom upravom cara ili kralja. Takav status su već imali gradovi Novi Sad, Subotica, Sombor. Međutim, sve se plaćalo pa i status slobodnog kraljevskog grada. Ni prvi ni drugi put Bečkerečani nisu sakupili dovoljno novca, a i županijske vlasti su sputavale ove zahteve, pa naš grad nikada nije dobio status slobodnog kraljevskog grada.

 

Međutim, Veliki Bečkerek postaje sedište Torontalske županije što je donekle potvrdilo njegov značaj i u mnogome uticalo na njegov kako privredni tako i društveni i kulturni razvoj.

 

Vredno je napomenuti da se ovih dana obeležava 300. godina od rođenja Marije Terezije. Rođena je 13. maja 1717. godine u Hofburgu gde je i umrla 1780. godine. Velikim Svetim rimskim carstvom vladala je 40. godina, od 1740. do smrti 1780.

 

Nada Boroš

Podeli članak
bomist stovarište zrenjanin
sinovoz
FAM